Mimar Sinan dönemi cami cepheleri

Front Cover
ODTÜ Mimarlık Fakültesi Basım İşliği, 1981 - Architecture, Islamic - 120 pages
0 Reviews
Bu çalışmada Sinan dönemi camilerinde cephelerin üslup ve düzenleme ilkeleri araştırılmıştır. Cephe öğelerinin tür ve ilişkileri, sayı, boyut ve kümeleşmeleri, yüzey bölümleri, farktı cami türleri ve farklı yapım tarihlerine göre kıyaslanmış, farklı düzen esasları ve üslup değişmeleri saptanmıştır. Bu incelemede biçimsel özellikler ön plana alınmış, oran hesaplarına girilmemiştir. Türk mimari tarihinde cephe tasarımları üzerindeki literatür kısıtlı olduğundan başvurulan referanslar az sayıda ve genellikle kıyaslama niteliğindedir. İncelenen yirmi beş cami daha çok klasik üslubun arı olduğu İstanbul çevresinden, ve 1540-1585 yılları arasındaki örneklerden seçilmiştir. Yapım tarihinin kesin olmadığı örneklerde, biçimin klasik üsluba yakınlığı seçimde rol oynamıştır. Sinan döneminden olduğu bilinen fakat sonradan cepheleri değişikliğe uğramış camiler ve cepheler veya cephelerinde özellik göstermeyen camiler teze dahil edilmemiştir. İlk bölümde son cemaat yeri cephesi, yan ve kıble cepheleri biçim ve düzen özelliklerine göre incelenmiş, ikinci bölümde ise cephe düzenleri yapısal farklılıklarla ilişkili olarak ele alınmış, üslup değişmeleri ve sınıflandırmalar için karşılaştırmalar yapılmıştır. İkinci bölümün sonunda dış görünümlerin genel nitelikleri ele alınmıştır. Klasik Osmanlı Mimarisinin en önemli yapıları olan camilerin gelişme esasları merkezi ve tüme varan bir mekan yaratma amacına bağlıdır. İç mekanın parçalanmadan genişletilmesi, dış cephelerde kubbe örtülerinin tabana kadar inmelerine neden olarak, iki boyutlu yüzeylere az olanak bırakmıştır. Osmanlı Mimarisinde cephe düzenlemelerine özel bir ilgi gösterilmemesine karşın, Sinan döneminde yüzey bölümlerinin dizilişi, sağır kemer şemaları ve pencere tür ve grupları gibi kısıtlı öğelerle de olsa, cephe düzenlerinin özenle ele alındığı ve zengin çeşitlemeler geliştirildiği görülür. Cephelerin yönlerine, öğe türlerine, iç mekan düzenine ve kubbe kaidesinin strüktürü ne göre farklılaştıklarını görüyoruz. Giriş cephesi kuzey yönünde kubbeli revakı ile, ancak son cemaat yeri kıble duvarında iki boyutlu bir düzenlemeye olanak vermektedir. Dış cepheler içinde en çok bezeme içeren bu yüzeyde, sağır kemerlere göre gruplaşmış pencereler sayı ve yerleştirmede ufak çeşitlemelerin dışına çıkmazlar. Kıble duvarı iç mekan düzenini yansıtmakta ve genellikle iki boyutlu bir görünüm sunmaktadır. Mihrap, bu cephedeki yüzey bölünmelerini etkileyen başlıca öğedir. 1560' dan sonra mihrap bölümü çıkıntılı olarak uygulanmışsa da, bu, kıble cephesi düzenleme sinde bir yenilik yaratmamıştır. En çeşitli düzenlemeler yan cephelerde geliştirilmiştir. Öğe türlerinin çokluğunun, iç mekan genişlemelerinin çoğunlukla bu yönlerde oluşunun ve kubbe ve duvar ilişkilerinin daha çok bu yönlerde farklı şekilde ete alınmış olmasının bunda rolü vardır. Cephe düzenlerinin kubbe kaidesine bağlı olarak farklılaşması yüzey bölümlerinin sayılarını ve yapının genel biçimlenişini etkilemiştir. Kare kaidenin planlarda sağladığı çeşitlilik olanağı, kare kaideli cami cephelerinde zengin şemalarla sonuçlanmıştır. Bu tür camilerde küresel ve kübik biçimlerin karşıtlığı göze çarpmakta, kubbe kaidesi yüzeylerinde zengin pencere düzenlemeleri içeren kemer içi alınlıkları klasik üslubun belirgin bir niteliğini oluşturmaktadır. Altıgen kaidenin yüzeylerde fazla bir çeşitliliğe olanak vermemesine karşın sekizgen kaide cephe düzenlemelerinde yeni biçimlere uygun bir yapıya sahiptir. Sinan döneminin geç yıllarındaki ilginç camilerin çoğu sekizgen kaidelidir. Camiler yapım tarihlerine göre incelendiğinde cephe düzenlerinin belirli dönemlerde farklı özellikler gösterdiği ortaya çıkmıştır. Yakından incelendiğinde, bu özellikler belirli üslup farklılıkları yaratacak kadar kesin olup Sinan çağı cephelerinin Erken, Klasik ve Klasik Sonrası gibi üç ayrı dönemde çözümlenmesini gerektirmiştir. Cephe düzenlemelerinin Osmanlı mimarisinde genellikle öncelik taşımamasına karşın, Sinan döneminde incelenen yirmi beş cami, Sinan'ın cephe sorunların ile sadece ilgilenmiş olmayıp, aynı zamanda bunları yapı ve plan sorunları ile birlikte ele aldığını göstermektedir.

From inside the book

What people are saying - Write a review

We haven't found any reviews in the usual places.

Contents

Güney Cepheleri
17
Karşılaştırmalı Değerlendirmeler
39
Siluet ve Dış Görünüm Özellikleri
52

2 other sections not shown

Other editions - View all

Common terms and phrases

Bibliographic information